हरिबोधिनी एकादशीमा धार्मिक उत्सव : बागमतीमा फूलको डोली तार्ने परम्परा
कार्तिक शुक्ल एकादशी — आज देशभर हरिबोधिनी एकादशी पर्व श्रद्धा र भक्तिभावका साथ मनाइँदैछ। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूका लागि यो दिन विशेष पवित्र मानिन्छ, किनभने जनविश्वासअनुसार आजका दिन क्षीरसागरमा विश्रामरत भगवान् विष्णु निद्राबाट जाग्रत हुन्छन्।
आषाढ शुक्ल एकादशीका दिन विष्णुले चार महिनाका लागि शयन गर्ने मान्यता रहँदै आएको छ। त्यसैले आजको दिनलाई भगवान् विष्णुको जागरणको प्रतीकका रूपमा मनाइन्छ। यसै कारण यो एकादशीलाई प्रबोधिनी एकादशी वा हरिबोधिनी एकादशी पनि भनिन्छ।
आजको दिनमा भक्तजनहरू बिहानै स्नान गरी व्रत बस्ने, तुलसी र भगवान् विष्णुको विशेष पूजा गर्ने र धार्मिक कार्यमा सहभागी हुने गर्दछन्। घरघरमा तुलसीको विवाह दामोदर अर्थात् विष्णुसँग गरी धार्मिक कर्म सम्पन्न गरिन्छ। तुलसी–विवाह सम्पन्न भएपछि मात्र विवाह, व्रतबन्ध तथा यज्ञ जस्ता शुभकार्यहरू सुरु गर्ने परम्परा पनि यसै दिनदेखि प्रारम्भ हुन्छ।
काठमाडौँको बागमती नदी किनारमा बिहानैदेखि भक्तजनहरूको भीड लागेको छ। महिलाहरूले नयाँ पहिरनमा सजिएर फूल, अक्षता, फलफूल र तोरणसहित पूजा सामग्री लिएर नदी किनार पुगेका छन्। विशेषगरी सयपत्री, बेल र पीपलका पातहरू डोरीमा उनेर तयार पारिएको ‘फूलको डोली’ नदी पार गरिन्छ, जसले पाप नाश हुने र मृत्युपश्चात् वैतरणी नदी पार गर्न सजिलो हुने धार्मिक विश्वास छ।
धार्मिक परम्परा अनुसार, एकादशीको अघिल्लो दिन सत्यनारायणको कथा सुनेर राति व्रत गर्ने र आजको बिहान पूजा गरी नदीमा फूलको डोली तार्ने चलन पुरानो परम्पराको निरन्तरता हो। भक्तजनहरूले बागमतीमा तोरण टाँगेर फूल चढाउने कार्य निरन्तर गरिरहेका छन्।
धार्मिक गुरुहरूका अनुसार, हरिबोधिनी एकादशीले मानव मनलाई शुद्ध पार्ने, नकारात्मक सोचलाई हटाउने र धर्म–कर्मप्रति प्रेरणा दिने विश्वास रहँदै आएको छ। यो पर्वलाई हिन्दू समुदायले चातुर्मास समाप्ती र शुभकार्य प्रारम्भको दिनका रूपमा पनि मनाउने गर्छन्।
