नागपञ्चमी : प्रकृति र नागपूजाको पर्व
नागपञ्चमी हिन्दू धर्मावलम्बी नेपालीहरूको महत्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व हो। प्रत्येक वर्ष श्रावण शुक्ल पञ्चमीका दिन मनाइने यस पर्वमा नाग तथा सर्पको पूजा गर्ने परम्परा रहिआएको छ। घरको मूलढोका तथा पूजास्थलमा नागको चित्र टाँसेर दूध, दही, अक्षता, फूल, दूबो तथा अन्य पूजासामग्री चढाउने चलन छ।
नागपञ्चमी धार्मिक आस्थासँगै प्रकृति र पर्यावरण संरक्षणसँग पनि जोडिएको पर्व हो। सर्पले पारिस्थितिक प्रणालीमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्छ। यसले मुसालगायत विभिन्न जीवको संख्या नियन्त्रण गर्न सहयोग पुर्याउँछ। त्यसैले नाग तथा सर्पप्रति सम्मान व्यक्त गर्ने परम्पराले जैविक विविधता र प्रकृतिप्रतिको हाम्रो सम्बन्धलाई समेत स्मरण गराउँछ।
नेपालमा नागपञ्चमीका अवसरमा विभिन्न नागदेवताको पूजा गर्ने गरिन्छ। काठमाडौंको नागपोखरी, टौदहलगायतका स्थानमा विशेष पूजा तथा धार्मिक गतिविधि हुने गर्छन्। ग्रामीण क्षेत्रमा पनि नागको चित्र बनाएर वा घरमा टाँसेर पूजा गर्ने प्रचलन छ। धार्मिक मान्यताअनुसार नागको पूजा गरेमा घरपरिवारमा सुख, शान्ति र समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ।
आधुनिक समयमा पनि नागपञ्चमीको सांस्कृतिक महत्व कम भएको छैन। तर यस पर्व मनाउने क्रममा सर्प तथा अन्य वन्यजन्तुलाई अनावश्यक दुःख दिने वा मार्ने कार्य गर्नु हुँदैन। धार्मिक आस्थालाई प्रकृति संरक्षणसँग जोड्दै पर्व मनाउनु आजको आवश्यकता हो।
